Overmatige slaperigheid overdag bij ouderen is meestal een teken van veranderende slaapschema’s, medicatie of onderliggende gezondheidsproblemen. Een incidentele middagdutje kan prima zijn, maar extreme uitputting gedurende de dag kan een teken zijn dat u ‘s nachts geen kwalitatieve slaap krijgt en dat uw biologische klok is verschoven.
Het overkomt ons allemaal: u zit rustig in een stoel een krant te lezen en u wordt wakker om uzelf te zien knikken. Uw partner valt daarentegen altijd in slaap voor de tv tijdens het avondnieuws. Het voelt als een van de vele dingen die erbij horen als je ouder wordt. Heeft u meer slaap nodig? Nee, dat is niet het geval.
Wanneer we op de meest onverwachte momenten in slaap vallen op oudere leeftijd
Naarmate u ouder wordt, veranderen er veel dingen in uw lichaam. Uw biologische klok is daar één van. De productie van melatonine, het hormoon dat u slaperig maakt, neemt langzaam af. Dit leidt tot problemen met het slaapritme. Ouderen voelen zich ‘s avonds eerder moe en worden daardoor veel vroeger wakker in de ochtend.
Bovendien verandert uw slaappatroon. U slaapt minder diep. Diepe slaap is het moment waarop uw lichaam fysiek herstelt. Ouderen slapen oppervlakkiger en worden ‘s nachts veel vaker wakker. Soms door de aandrang om naar het toilet te gaan, soms door een pijnlijke heup met artrose, bijvoorbeeld. Hierdoor is hun nachtrust gefragmenteerd. Als ze geen goede nachtrust hebben gehad, probeert uw lichaam dit overdag in te halen. Tenslotte is uw batterij niet volledig opgeladen.
Slaapverstoorders
De biologische klok is niet de enige factor die hier een rol speelt. Vaak zijn er andere redenen bekend waarom ouderen moeite hebben om hun ogen overdag open te houden. We hebben het bijvoorbeeld over medicijnen. Ouderen nemen vaak dagelijks allerlei medicijnen, waaronder diuretica, bètablokkers en pijnstillers. Sommige hiervan hebben slaperigheid als bijwerking of zorgen er bijvoorbeeld voor dat u vaker moet opstaan om naar het toilet te gaan.
Andere medische aandoeningen spelen ook een rol. Een voorbeeld is slaapapneu: slapers ademen in een patroon dat herhaaldelijke periodes inhoudt waarin ze stoppen met ademen. Dit veroorzaakt kleine momenten van wakker worden waar u zich ‘s ochtends niet bewust van bent, maar die zorgen voor zeer rusteloze nachten. Op de website van Thuisarts.nl vindt u een uitgebreide uitleg over hoe verstoorde slaap uw dagelijkse levenskwaliteit beïnvloedt.
Wanneer dutjes doen te veel wordt
Een dutje van twintig minuten na de lunch kan nuttig zijn. Het maakt u wakker, zorgt ervoor dat u zich weer alert voelt. Als iemand echter in slaap valt op de bank en na een uur wakker wordt en nog steeds niet volledig uitgerust is, heeft u een probleem. Het kan het dagelijks leven aanzienlijk beïnvloeden. Concentratieproblemen ontstaan en uw geheugen laat u vaker in de steek.
Zodra de slaperigheid uw vermogen om dagelijkse taken uit te voeren begint te beïnvloeden, is het tijd om alarm te slaan.
Praktisch advies voor een optimaal slaappatroon
Gelukkig is er vaak iets aan te doen aan overmatige slaperigheid overdag. Door veranderingen aan te brengen in uw slaappatroon en uw biologische klok te stimuleren, kunt u de situatie verbeteren. Er zijn een aantal kleine veranderingen die veel kunnen helpen:
- Voldoende daglicht: Ga direct naar buiten of ga na het wakker worden bij een raam zitten. Daglicht onderdrukt de aanmaak van melatonine en geeft het lichaam het signaal dat het overdag is.
- Regelmatige lichaamsbeweging: Een dagelijkse wandeling in de frisse lucht draagt bij aan een goede nachtrust. Doe dit zo vroeg mogelijk op de dag, maar niet in het uur voor het slapengaan.
- Beperkte rust overdag: Als u toch behoefte heeft om even te liggen? Zet een wekker en houd het op 30 minuten. Zorg ervoor dat het niet later is dan 15:00 uur.
- Kritische blik op voeding: De cafeïne in koffie, thee en cola werkt nog urenlang stimulerend. Beperk deze dranken dus in de middag en avond. Alcohol wordt vaak gezegd te helpen bij het inslapen, maar zal in de tweede helft van de nacht juist zorgen voor onrustig slaap en wakker worden.
Als u ondanks een gezonde dagelijkse routine toch nog in slaap valt in de middag? Dan kunt u beter contact opnemen met uw huisarts. U kunt samen uw medicatielijst doornemen en kijken of er mogelijk sprake is van een vitaminegebrek of een andere lichamelijke oorzaak die aangepakt kan worden.
Veelgestelde vragen over dutjes overdag bij ouderen
Is het normaal dat ouderen veel slapen overdag?
Een kort dutje overdag van maximaal 30 minuten is normaal en kan goed zijn. Als een oudere persoon echter meerdere uren zwaar slaapt overdag en daarna nog steeds moe is, is dat niet normaal en kan het wijzen op een probleem.
Welke medicijnen staan er bekend om slaperigheid en vermoeidheid overdag te veroorzaken?
Veelgebruikt zijn slaappillen, maar ook sterke pijnstillers (opioïden), sommige bloeddrukmedicijnen en medicijnen tegen allergieën of depressie staan erom bekend slaperigheid en sufheid overdag te veroorzaken.
Is slaperigheid overdag onderdeel van dementie?
Bij sommige vormen van dementie is de biologische klok in de hersenen aangetast. Dag en nacht lopen door elkaar. Ouderen met dementie slapen overdag, maar blijven ‘s nachts wakker.
Hoe kan ik minder slapen overdag?
Stel een regelmatige wek- en bedtijd in, zorg voor zonlicht direct na het wakker worden, beweeg elke dag en beperk uw dutjes overdag tot maximaal een half uur, bij voorkeur voor 15.00 uur ‘s middags.