Bij een klapvoet lukt het niet goed meer om het voorste deel van je voet en je tenen op te tillen. De voet sleept of klapt bij elke stap neer en je tenen blijven makkelijk achter een drempel of stoeprand haken. Daardoor val je sneller. Met gerichte oefeningen kun je werken aan kracht en beweeglijkheid in je voet en enkel. Ze zijn bedoeld als ondersteuning: eerst stelt een arts vast waar de klapvoet vandaan komt, daarna bepaalt een fysiotherapeut welke oefeningen bij jou passen.
In het kort
- Een klapvoet is een gevolg van iets anders; de huisarts of neuroloog zoekt de oorzaak.
- De meest voorkomende oorzaak is een beknelde kuitbeenzenuw bij de knie.
- Een fysiotherapeut stelt je oefenprogramma samen en bouwt het op.
- Begin met passieve oefeningen; de actieve oefeningen herhaal je ongeveer 10 keer.
- Bij een beknelde zenuw herstelt een klapvoet meestal binnen 2 tot 3 maanden.
Wat oefenen doet bij een klapvoet
Oefeningen voor het laten vallen van de voet zijn ontworpen om de spieren van de onderste ledematen te helpen versterken. Om zo het vermogen om de voet weer op te tillen te verbeteren. Oefening helpt ook om de hersenen te stimuleren en opnieuw te bedraden. Bij een klapvoet na een beroerte of hersenletsel is oefenen daarom een vast onderdeel van de revalidatie.
In deze blog lees je welke oefeningen je veilig thuis kunt doen. Aan het eind staat wat een arts of fysiotherapeut daarnaast nog voor je kan doen.
Wat is klapvoet precies?
Klapvoet belemmert jouw vermogen om het bovenste deel van je voet op te tillen richting je scheenbeen. Deze beweging staat bekend als dorsiflexie en is belangrijk om goed te lopen en het evenwicht te bewaren.
Om je spieren te bewegen, moeten de hersenen signalen afgeven die je spieren vertellen wanneer ze moeten samentrekken en ontspannen. Wanneer de delen van de hersenen zijn aangetast die deze signalen uitzenden, kan dit leiden tot een klapvoet. Klapvoet kan echter ook optreden als gevolg van schade aan de spieren of zenuwen in het onderbeen, zoals de zenuwen die de dorsiflexie aansturen, of de zenuwwortels uit de lage rug (vooral L4 en L5). Het vaakst gaat het om een beknelde kuitbeenzenuw (nervus peroneus) bij de knie. Die zenuw is gevoelig voor druk, bijvoorbeeld als je lang met je benen over elkaar zit, veel hurkt of lang in bed ligt.
Voetvaloefeningen helpen de spieren in het gebied te versterken en de hersenen opnieuw te bedraden, zodat je hersenen beter de juiste signalen naar je voet sturen. Dit herbedradingsproces staat bekend als neuroplasticiteit en speelt een grote rol bij het herstel van een klapvoet die in de hersenen is ontstaan.
Consequente beoefening geeft de hersenen de stimulatie die ze nodig hebben om de vaardigheid van dorsiflexie opnieuw te leren.
Eerst de oorzaak, dan het oefenprogramma
Een klapvoet is geen aandoening op zichzelf. Er zit altijd iets achter, zoals een beknelde zenuw, een hernia of vernauwing in de lage rug, een zenuwaandoening of schade in de hersenen. Welke oefeningen zinvol zijn en hoe snel je ze kunt opbouwen, hangt daarvan af. Merk je dat je voet gaat slepen of dat je vaker struikelt, ga dan eerst naar je huisarts. Die kan je doorverwijzen naar een neuroloog, die met een neurologisch onderzoek en vaak een zenuwgeleidingsonderzoek (EMG) kijkt waar het probleem zit.
Daarna is de fysiotherapeut degene die je oefenprogramma bepaalt. Die kijkt hoeveel kracht er nog in je voet zit, welke oefeningen je al aankunt en hoe vaak je ze doet. De oefeningen hieronder geven een beeld van wat je kunt verwachten. Twijfel je of een oefening goed voor je is, overleg dan eerst met je huisarts of fysiotherapeut.
Oefeningen voor thuis
Dorsiflexie van de enkel
Begin deze passieve voet val-oefening met jouw aangedane been gekruist over jouw andere been. Gebruik vervolgens jouw niet-aangedane arm om je voet in dorsaalflexie te brengen. Dit is precies de beweging waar mensen met een klapvoet moeite mee hebben, dus deze oefening is een perfect startpunt. Je kunt ook een handdoek of riem om je voet wikkelen om de beweging uit te voeren.
Dit is een passieve beweging, wat een geweldig startpunt is voor iedereen die worstelt met extreem beperkte mobiliteit. Het helpt ook om de kans te verkleinen dat jouw voet- en enkelspieren stijf worden door gebrek aan beweging.
Enkelabductie
Kruis je aangedane been over je andere been. Gebruik vervolgens jouw niet-aangedane hand om het voorste deel van jouw voet heen en weer te bewegen. Concentreer je op het initiëren van alle bewegingen vanaf je enkel.
Voorvoet optillen (toe raises)
Toe raises zijn de moeilijkste beweging om uit te voeren. Als je moeite hebt met deze beweging is dat niet vreemd.
Begin met het plaatsen van je aangedane voet bovenop je niet-aangedane voet. Gebruik vervolgens jouw niet-aangedane voet om de andere voet op te tillen. Gebruik langzame, opzettelijke bewegingen om de hersenen te stimuleren. Dit kan passief worden gedaan met je voet volledig ontspannen. Of actief ondersteund terwijl je bewust probeert om dorsaal te buigen met behulp van je andere voet.
Til je voet tijdens deze oefening in totaal 10 keer of meer op en neer.
Toe raises omgekeerd
Bij een ‘omgekeerde’ oefening wordt het excentrische deel van een beweging benadrukt. Bij de vorige oefening is het excentrische deel van de beweging het terug naar beneden laten zakken van je voet.
Tijdens deze oefening zul je alleen het excentrische deel van de beweging benadrukken.
Begin met het optillen van jouw aangedane voet in een gebogen positie (tenen richting jouw scheenbeen). Net als bij de Toe Raise-oefening. Maar probeer in plaats van je voet snel terug te laten zakken, je voet zo langzaam mogelijk te laten zakken.
Deze beweging is geavanceerder, omdat het enige controle over je voet vereist. Probeer dit in totaal 10 keer te doen voordat je verder gaat met de volgende oefening.
Hielverhogingen
Deze actieve oefening is het tegenovergestelde van toe raises. Hoewel dit misschien niet het gevoel heeft dat het helpt bij een klapvoet, helpt het de omliggende spieren te trainen.
Om hielverhogingen uit te voeren, begin je met jouw voeten plat op de grond. Richt vervolgens je tenen en til je hielen van de grond. Probeer de juiste neutrale voetuitlijning te behouden door actief door je 1e en 2e teen te drukken. En zorg ervoor dat jouw enkels niet naar buiten draaien tijdens het heffen van de hiel. Je zou de spieren in je kuit, aan de achterkant van je onderbeen, moeten voelen werken. Herhaal 10 keer.
Enkel-eversie
Plaats voor deze actieve oefening je aangedane voet plat op de grond. Til vervolgens de buitenrand van je voet en tenen op en ontspan vervolgens weer naar beneden. Concentreer je op het isoleren van de beweging van je voet en enkel en probeer te voorkomen dat je met je been compenseert. Herhaal 10 keer.
Enkelinversie
Begin voor enkelinversie in dezelfde positie, maar beweeg de binnenrand van jouw voet en tenen omhoog naar de middellijn van je lichaam. Ontspan vervolgens weer naar beneden. Herhaal 10 keer.
Wat er naast oefenen kan
Een neuroloog kan een enkel-voetorthese (EVO) voorschrijven. Dat is een kunststof spalk die onder je voetzool doorloopt en in een gewone schoen past, zodat je voet bij het lopen niet meer neerklapt. Zolang lopen lastig is, kan een wandelstok of kruk helpen. Platte schoenen die je enkels omsluiten, verkleinen de kans dat je je enkel verzwikt.
Komt de klapvoet door een beknelde zenuw bij de knie, dan is het belangrijk om druk op die zenuw te vermijden. Dus niet lang met je benen over elkaar zitten of hurken. Zo’n klapvoet herstelt meestal binnen twee tot drie maanden. Bij een volledige verlamming herstelt de voet vaak niet helemaal.
Ook last van je knie bij het lopen? Lees ook of je mag wandelen met vocht in de knie.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt het herstel van een klapvoet?
Bij een klapvoet door een beknelde kuitbeenzenuw is de voet meestal binnen twee tot drie maanden hersteld. Bij een volledige verlamming herstelt de voet vaak niet helemaal.
Wat is de meest voorkomende oorzaak van een klapvoet?
Meestal is de kuitbeenzenuw bij de knie bekneld, bijvoorbeeld door lang met de benen over elkaar te zitten of veel te hurken. Een hernia in de lage rug, een zenuwaandoening of schade in de hersenen na een beroerte kunnen ook een klapvoet geven.
Hoe vaak moet je oefeningen bij een klapvoet herhalen?
De actieve oefeningen herhaal je meestal ongeveer 10 keer. Hoe vaak per dag je oefent en hoe je opbouwt, bepaalt je fysiotherapeut.
Wat is een enkel-voetorthese?
Een enkel-voetorthese (EVO) is een kunststof spalk die onder de voetzool loopt en in een gewone schoen past. Hij voorkomt dat de voet bij het lopen neerklapt en wordt voorgeschreven door een arts.
